የኢራን፣ እስራኤል እና አሜሪካ ጦርነት፤ ፕሮፌሰር ጂያንግ ሹኢኪን የሰጡት ማስጠንቀቂያ

ዜና ትንታኔ

ታዋቂው አሜሪካዊ ጋዜጠኛ ታከር ካርልሰን በቅርቡ ባቀረበው ቃለ ምልልስ፣ የጂኦፖለቲካ እና የታሪክ ምሁሩ ፕሮፌሰር ጂያንግ ሹኢኪን አሁን ላይ እያንዣበበ ስላለው የኢራን እና አሜሪካ/እስራኤል ጦርነት እንዲሁም ይህ ግጭት ስለሚያስከትለው ዓለም አቀፍ መዘዝ ጥልቅ እና አሳሳቢ ትንታኔ ሰጥተዋል።

የመካከለኛው ምሥራቅ፡- አድካሚ ጦርነት እና የኢራን ስትራቴጂ 

በአሁኑ ወቅት በኢራን እና አካባቢዋ ያለው ግጭት በአጭር ጊዜ የሚቋጭ አይደለም፤ ልክ እንደ ዩክሬኑ ጦርነት ሁሉ፣ መውጫ የሌለውና የሁለቱንም ወገን አቅም የሚፈታተን አድካሚ ጦርነት (war of attrition) ሆኖ ይቀጥላል። የኢራን ዋነኛ ስትራቴጂ የነዳጅ ዋጋን በአንድ በርሜል እስከ 200 ዶላር በማድረስ፣ ርካሽ ኃይል ላይ የተመሰረተውን የዓለም ኢኮኖሚ ክፉኛ ማናጋት ነው።

በዚህ ሂደት የባህረ ሰላጤው አገራት (GCC) ዋነኛ ተጎጂዎች ይሆናሉ። እንደ ዱባይ እና ኳታር ያሉት ዘመናዊ ከተሞች የተገነቡት በርካሽ ኃይል እና ጊዜያዊ የደህንነት ስሜት በፈጠረው 'የውሃ ሽታ' (mirage) ላይ ነው። ጥቂት የድሮን ጥቃቶች ይህን ምናባዊ ደህንነት ሲያፈረርሱት፣ በበረሃ ላይ የተገነቡት ደካማ መሰረተ ልማቶቻቸው አብረው ይወድቃሉ። በአንፃሩ፣ ምንም እንኳን የኢራን መሰረተ ልማቶች (እንደ ግድቦች እና የውሃ ማጣሪያዎች) በአጭር ጊዜ ውስጥ ክፉኛ ቢወድሙም፣ አገሪቱ ከ10 እስከ 20 ዓመታት ውስጥ ዳግም ታንሰራራለች። የሆርሙዝን የባህር በር በመቆጣጠር ብቻ፣ በዓለም አቀፍ የንግድ መርከቦች ላይ የ10 በመቶ ቀረጥ በመጣል በዓመት 800 ቢሊዮን ዶላር ግዙፍ ገቢ ልታገኝ እንደምትችል ምሁሩ ይተነብያሉ።

በአሜሪካ በኩል ደግሞ፣ ጦሩ የኢራንን የካርግ ደሴት (የነዳጅ ማዕከል) ለመቆጣጠር ቢሞክር፣ ወታደሮቹን ለመጠበቅ ሲል የኢራንን የባህር ዳርቻ እና የዛግሮስ ተራሮችን ለመያዝ ይገደዳል። ይህም ልክ እንደ ቬትናም ጦርነት ሁሉ፣ አሜሪካን መውጫ ወደሌለውና እየሰፋ ወደሚሄድ ወታደራዊ ማጥ (mission creep) ውስጥ ይከታታል።

ሦስቱ ዋነኛ የማክሮ-ኢኮኖሚ አዝማሚያዎች 

የኃይል ገበያው መስተጓጎል የዓለምን ኢኮኖሚ ከሦስት ከባድ እውነታዎች ጋር በፍጥነት እንዲላመድ ያስገድደዋል፦

1. የኢንዱስትሪ ማሽቆልቆል (De-industrialization)፦ ርካሽ ምግብ እና ኃይል ሲጠፋ፣ አገራት ግዙፍ የከተማ ነዋሪዎችን ማስተዳደር ስለማይችሉ፣ ህዝቡን ወደ ግብርና ስራ ለመመለስ ይገደዳሉ።

2. ፈጣን ወታደራዊ ትጥቅ ግንባታ (Remilitarization)፦ "የአሜሪካ ሰላም" (Pax Americana) የተባለው ዘመን አብቅቷል። የአሜሪካ ወታደራዊ የማይበገሬነት መንፈስ ሲያከትም፣ እንደ ጃፓን ያሉ አገራት የራሳቸውን ጦር በፍጥነት ለመገንባት ይገደዳሉ።

3. የንግድ ከለላ ፖሊሲ (Mercantilism)፦ የነጻ ዓለም አቀፍ ንግድ ዘመን ስለሚያበቃ፣ ያደጉት የኢንዱስትሪ አገራት (እንደ ጀርመን እና ጃፓን) ራሱን የቻለ የየራሳቸውን የአቅርቦት ሰንሰለት መገንባት ይኖርባቸዋል።

በሃይማኖታዊ ትርክቶች የሚዘወር ጂኦፖለቲካ (Eschatology) 

ፕሮፌሰሩ እንዳስረገጡት፣ አሁን ላይ ዓለም አቀፍ ጉዳዮችን በተለይም የዚህን ጦርነት አቅጣጫ እየመራ ያለው ምክንያታዊ የኢኮኖሚ ስሌት ሳይሆን፣ የፍጻሜ ዘመን ትምህርት (eschatology) ነው። የእስራኤል ዋነኛ ጂኦፖለቲካዊ ግብ ከዓባይ እስከ ኤፍራጥስ የሚዘረጋውን "የታላቋ እስራኤል" ራዕይ ማሳካት ነው። ይህን ለማድረግ ደግሞ አሜሪካን ወደ ጦርነቱ በማስገባት በመጨረሻም ከአካባቢው እንድትወጣ ማስገደድ አለባት።

በእስራኤል ውስጥ ያሉ አንዳንድ ወገኖች፣ አሁን ያለው ከባድ የህልውና ስጋት የአይሁድ መሲሕ መምጫ ቅድመ ሁኔታ እንደሆነ ያምናሉ። አል-አቅሳ መስጊድን ሆን ብሎ በድብቅ በማፍረስ (በኢራን ሚሳኤል አሳቦ)፣ ሦስተኛውን ቤተ መቅደስ ለመገንባት እና የ"ጎግ እና ማጎግ" ጦርነትን ለመቀስቀስ የታቀደ ሴራ ሊኖር እንደሚችልም በስፋት ተጠቁሟል። በዩናይትድ ስቴትስ ውስጥም 7 ሚሊዮን አባላት ያሉት የጆን ሃጊ (John Hagee) የክርስቲያን ጽዮናውያን ድርጅት፣ ይህ ጦርነት ለክርስቶስ ዳግም ምጽዓት ቁልፍ ነው ብሎ ስለሚያምን ግጭቱን በገንዘብ ይደግፋል። የዶናልድ ትራምፕ ሚናም ቢሆን በአማካሪዎቻቸው የተጠለፈ፣ በኔታንያሁ ግፊት የተመራ፣ ወይም በራሳቸው መሲሃዊ እሳቤ የሚዘወር ሊሆን እንደሚችል ተብራርቷል።

የእስያ ፓራዶክስ፡- የጃፓን ጽናት እና የቻይና ተጋላጭነት 

ጦርነቱ ከሚያስከትለው ምስቅልቅል አንጻር ስለ ምስራቅ እስያ ኃያላን አገራት በስፋት የሚታሰበው እሳቤ ከታሪካዊ እውነታዎች ጋር በእጅጉ ይጋጫል። 

ጃፓን በሚገርም ሁኔታ ጽናት ያላት አገር ትሆናለች። በ13ኛው ክፍለ ዘመን የሞንጎሊያውያንን ወረራ፣ በ19ኛው ክፍለ ዘመን የሜጂን ተሃድሶ፣ እንዲሁም የሁለተኛውን የዓለም ጦርነት ውድመት ተቋቁማ እንዳለፈችው ሁሉ፣ አሁንም ጠንካራ የፈጠራ ባህሏን ተጠቅማ ፈተናውን ትሻገረዋለች። በአንፃሩ ቻይና ከፍተኛ ተጋላጭነት አላት፤ ኢኮኖሚዋ ርካሽ ኃይል ከውጭ በማስገባት እና ምርቶችን ወደ ውጭ በመላክ ላይ በእጅጉ የተመሰረተ በመሆኑ፣ ለድንገተኛ የገበያ መናጋት ትጋለጣለች። የደቡብ ኮሪያ ሁኔታ ደግሞ ይበልጥ አሳሳቢ ነው፤ ኢኮኖሚዋ በጥቂት ኮርፖሬሽኖች (ሞኖፖሊ) ስር መውደቁ የፈጠረው ከፍተኛ ፉክክር፣ ህዝቧ ልጆች መውለድን እንደ ኢኮኖሚያዊ ኪሳራ እንዲቆጥር አድርጎታል።

የምዕራቡ ዓለም "በስሌት የሚካሄድ የሥርዓት ማፍረስ" (Controlled Demolition) 

የምስራቁ ዓለም በጦርነት ሲታመስ፣ ምዕራቡ ዓለም ደግሞ የራሱን ባህላዊ እና ማህበራዊ መሰረት ሆን ብሎ እያፈረሰ ይገኛል። ምሁሩ ይህን ሁኔታ የምዕራባውያን ስልጣኔ "በስሌት የሚካሄድ ማፍረስ" በማለት ይገልጹታል። ካናዳ ሉዓላዊ አገር መሆኗ ቀርቶ፣ የፋይናንስ ልሂቃን የጅምላ ስደትን በመጠቀም የሀብት ዘረፋ (asset stripping) እና የህዝብ ምትክ የሚያካሂዱባት "የተከበረች የጥሬ እቃ ቅኝ ግዛት" (glorified resource colony) ሆናለች። በአውሮፓም በ2014 የተከፈተው የጅምላ ስደተኞች ፖሊሲ፣ ከሁለት እስከ አራት ዓመታት ውስጥ በብሪታንያ እና ፈረንሳይ የእርስ በርስ ግጭት ወይም አመጽ ሊያስነሳ ይችላል።

በተመሳሳይ፣ እንደ ሃርቫርድ እና ዬል (Yale) ያሉ ታዋቂ የምዕራባውያን ዩኒቨርሲቲዎች፣ እንደ ሆሜር፣ ፕላቶ፣ ዳንቴ እና ሼክስፒር ያሉትን መሠረታዊ የምዕራባውያን ስልጣኔ ስራዎች ማስተማር ትተው ለጥብቅ ርዕዮተ ዓለማዊ ተገዢነት (conformism) ቦታ ሰጥተዋል። በሚገርም ሁኔታ፣ ምዕራባውያን የራሳቸውን ታሪክ እና ቅርስ እያጠፉ ባሉበት በዚህ ወቅት፣ በቻይና ውስጥ ያሉ ተማሪዎች እነዚህን ክላሲክ የምዕራባውያን እውነታዎች በከፍተኛ ጉጉት እየተማሩ መሆናቸውን ፕሮፌሰሩ በአድናቆት ገልጸዋል።

(ማሳሰቢያ፡- በዚህ ጽሑፍ ውስጥ የተጠቀሰው "ፕሮፌሰር ጂያንግ ሹኢኪን" የሚለው ስም በተሰጠን ተጨማሪ መረጃ ላይ የተመሰረተ ሲሆን፣ ቃለ ምልልሱን በያዘው የእንግሊዝኛ ምንጭ ውስጥ ፕሮፌሰሩ በስማቸው አልተጠሩም። የተቀረው ትንታኔ ግን ሙሉ በሙሉ ከቀረበው የቃለ ምልልስ ምንጭ ላይ የተመሰረተ ነው።